• Giới thiệu về trị liệu thần kinh cột sống • Chỉnh hình bàn chân • Các sản phẩm dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe • Chấn thương thể thao • Trẻ em và khoa thần kinh cột sống • Lịch sử khoa thần kinh cột sống • Bàn kéo / uốn Tổn thương đĩa đệm và đau chân • Trị liệu thần kinh cột sống cải thiện sức khỏe như thế nào • Bơm phục hồi dáng cổ • Viêm khớp xương mãn tính và trị liệu thần kinh cột sống • Chữa bệnh bằng xoa nắn tại Việt Nam • Lệch đốt sống / Thoái hóa

Thoát vị đĩa đệm là gì? Thần kinh bị chèn ép là gì? Lồi đĩa đệm là gì?...

Thuật ngữ về chứng đau đĩa đệm cột sống khác nhau. Có nhiều thuật ngữ khác nhau để mô tả bệnh học đĩa đệm cột sống và các chứng đau liên quan, như “thoát vị đĩa đệm” (herniated disc), thần kinh bị chèn ép (pinched nerve) và lồi đĩa đệm (bulging disc), và tất cả được sử dụng một cách khác nhau bởi những nhà chăm sóc y tế khác nhau. Tuy nhiên không có sự thống nhất cách thức định nghĩa các thuật ngữ này về phương diện y tế. Thường bệnh nhân nghe các nhà chẩn đoán nói về những thuật ngữ này và tự hỏi không biết họ có nhất trí với nhau về bệnh tình của mình không.

Một số thí dụ về các thuật ngữ sử dụng để mô tả sự bất bình thường của đĩa đệm cột sống được cho dưới đây:

Pinched nerve: dây thần kinh bị chèn ép

Sciatica: đau thần kinh tọa

Herniated disc (herniated disk): thoát vị đĩa đệm

Bulging disc: lồi đĩa đệm

Ruptured disc: rách đĩa đệm

Slipped disc: trượt đĩa đệm

Disc protrusion: lồi đĩa đệm

Disc degeneration: thoái hóa đĩa đệm

Degeneration disc disease: bệnh thoái hóa đĩa đệm

Disc disease: bệnh đĩa đệm

Black disc: đĩa đệm đen

Thay vì tập trung  vào các thuật ngũ về giải phẫu học cột sống, sẽ ích lợi hơn khi bệnh nhân quan tâm tìm hiểu sự chẩn đoán y khoa nhờ đó xác định nguồn gốc cơn đau thắt lưng, đau chân hay những triệu chứng khác.

Sự tìm hiểu thấu đáo giúp cho sự chẩn đoán

Chẩn đoán y khoa (còn gọi là chẩn đoán lâm sàng) tập trung vào việc tìm ra nguồn gốc cơn đau của bệnh nhân. Vì lý do đó, chẩn đoán y khoa đối với bệnh nhân đau thắt lưng, đau chân hay những triệu chứng khác không chỉ dựa vào hình chụp Cộng Hưởng Từ Hạt Nhân (MRI)  hay hình chụp CT. Nhà chăm sóc cột sống còn phải tìm hiểu tiền sử y khoa, tiến hành khám nghiệm vật lý tổng thể, và nếu có thể thì tiến hành một hay nhiều cuộc kiểm tra mới có thể đi tới kết luận về nguồn gốc cơn đau của bệnh nhân.

Tiền sử y khoa (Medical history). Bác sĩ sẽ xem xét tiền sử bệnh án như thời gian đau từ khi nào, đau thần kinh tọa hay những triệu chứng khác có xảy ra không, đau như thế nào, những hoạt động nào hay chữa trị nào làm cho cơn đau dịu bớt…

Kiểm tra vật lý (Physical exam). Bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra toàn diện đối với bệnh nhân như kiểm tra chức năng thần kinh, trương lực bắp thịt ở một số nơi ở chân hay cánh tay, kiểm tra đau ở một số vị trí, …Thường thường loạt kiểm tra này giúp nhà chuyên môn biết rõ loại bệnh đau lưng, hay cổ mà bệnh nhân mắc phải.

Kiểm tra chẩn đoán (Diagnostic tests). Sau khi bác sĩ biết rõ nguồn gốc cơn đau, bác sĩ sẽ được hành chụp cắt lớp (CT scan) hay chụp cộng hưởng từ (MRI scan) để khẳng định tổn thương. Các cuộc kiểm tra sẽ cho thấy rõ vấn đề như vị trí của đĩa đệm bị thoát vị hay rễ thần kinh vị chèn ép.

Mặc dù việc tìm hiểu hình ảnh giải phẫu học có ý nghĩa nhất định, nhưng tự nó không đủ để chẩn đoán. Có một số tổn thương hiện diện trên hình ảnh nhưng không có triệu chứng. Cần thiết khảo sát tình trạng vật lý và triệu chứng đối với bệnh nhân để đối chiếu với những gì tìm thấy trên hình ảnh, sau đó mới có thể đi đến một chẩn đoán chính xác.  
Chẩn đoán y khoa xác định nguyên nhân gây đau. Yếu tố then chốt trong chẩn đoán y khoa là xác định xem thần kinh cột sống có bị chèn ép không hay đĩa đệm tự nó gây ra đau. Hai tình trạng thông thường này tạo ra hai loại đau khác nhau.

Thần kinh bị chèn ép: Khi bệnh nhân có triệu chứng thoát vị đĩa đệm, chỗ đau không phải đĩa đệm đau mà do sự thoát vị đĩa đệm chèn ép thần kinh cột sống. Điều này tạo ra cơn đau gọi là đau rễ thần kinh (thí dụ đau rễ thần kinh hay thần kinh tọa do đĩa đệm cột sống lưng thoát vị, hay đau tay do đĩa đệm cổ thoát vị)

Đau đĩa đệm: Khi bệnh nhân có triệu chứng đĩa đệm bị thoái hóa ( gây đau thắt lưng hay những triệu chứng khác), thì chỗ đĩa đệm tự nó đau và là nguồn gốc gây đau. Kiểu đau này được gọi là đau dọc trục (axial pain).

Trên trang web Spine-health.com, kiểu đau này được gọi là bệnh thoái hóa đĩa đệm (degenerative disc disease).

Nên nhớ hình chụp x-quang CT hay Cộng Hưởng Từ (MRI) có thể chỉ ra đĩa đệm thoát vị, thần kinh bị chèn ép, trượt đĩa đệm, rách đĩa đệm nhưng không nói lên đầy đủ nguồn gốc cơn đau. Các chuyên gia cột sống còn phải tiến hành tìm hiểu các triệu chứng đặc biệt của bệnh nhân và các khám nghiệm vật lý mới có thể kết luận nguyên do đau.

Cơn đau do thần kinh bị chèn ép và cơn đau tại chỗ đĩa đệm có cách điều trị khác nhau. Sự chẩn đoán chính xác rất quan trọng vì cách điều trị hai loại này khác nhau rất nhiều. Nếu bệnh nhân bị căng thẳng bắp thịt hay một tổn thương phần mềm khác gây đau mà lại đi điều trị thoát vị đĩa đệm thì sẽ không ích lợi gì cho bệnh nhân.

Về những thông tin và các cách điều trị đối với thần kinh bị chèn ép gây ra đau rễ thần kinh xin xem phần nói về thoát vị đĩa đệm.